Obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest jednym z najpoważniejszych obowiązków zarządu. Jego niedopełnienie otwiera drogę do osobistej odpowiedzialności za długi spółki, a nawet do odpowiedzialności karnej. Tymczasem w praktyce najwięcej problemów sprawia pytanie najprostsze: od kiedy liczyć termin?1
Czym jest niewypłacalność
Prawo upadłościowe zna dwie postacie niewypłacalności:
Niewypłacalność płynnościowa
Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Ustawa wprowadza domniemanie: jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań przekracza trzy miesiące, przyjmuje się, że dłużnik tę zdolność utracił.
Niewypłacalność bilansowa
Spółka jest niewypłacalna także wtedy, gdy jej zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jej majątku, a stan ten utrzymuje się dłużej niż 24 miesiące. To przesłanka podstępna: spółka może regulować bieżące faktury, a mimo to być niewypłacalna w rozumieniu ustawy.2
Od kiedy biegnie 30 dni
Wniosek trzeba złożyć nie później niż w terminie 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. Liczy się obiektywny stan finansów, a nie moment, w którym zarząd go dostrzegł albo przyjął do wiadomości.
Dlatego pierwszym krokiem w każdej sprawie jest odtworzenie osi czasu: kiedy powstały zaległości, jak długo trwały opóźnienia, jak zmieniała się relacja majątku do zobowiązań. Bez tego nie da się ocenić, czy termin jeszcze biegnie — ani czy już minął.
Termin nie czeka, aż ktoś zauważy, że firma jest niewypłacalna. Biegnie od dnia, w którym się nią stała.
Kto ma obowiązek złożyć wniosek
W spółce obowiązek ciąży na każdym, kto ma prawo ją reprezentować — samodzielnie albo łącznie z innymi osobami. Jeden członek zarządu nie może więc zasłaniać się tym, że pozostali byli przeciwni złożeniu wniosku. Wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika może złożyć także jego wierzyciel.
Co grozi za spóźnienie
- Odpowiedzialność odszkodowawcza za szkodę wyrządzoną wskutek niezłożenia wniosku w terminie.
- Odpowiedzialność za długi spółki — w spółce z o.o. na podstawie art. 299 k.s.h.
- Zakaz prowadzenia działalności gospodarczej oraz pełnienia funkcji w spółkach — orzekany przez sąd na okres od roku do 10 lat.3
- Odpowiedzialność karna — grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.4
A może restrukturyzacja?
Wniosek o upadłość nie jest jedyną reakcją na kryzys. Jeżeli przedsiębiorstwo ma szansę na dalsze działanie, rozwiązaniem może być postępowanie restrukturyzacyjne i układ z wierzycielami. Otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego albo zatwierdzenie układu we właściwym czasie chroni też członków zarządu przed odpowiedzialnością z art. 299 k.s.h. Wybór ścieżki wymaga jednak szybkiej i rzetelnej analizy — porównanie postępowań znajdziesz tutaj.
Co miesiąc: zestawienie zobowiązań przeterminowanych powyżej 30, 60 i 90 dni · porównanie majątku i zobowiązań · notatka z oceną sytuacji przyjęta uchwałą zarządu. Dokument sporządzony dziś bywa najlepszym dowodem za trzy lata.
1Art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. — Prawo upadłościowe.
2Art. 11 ust. 1, 1a i 2 Prawa upadłościowego.
3Art. 373 ust. 1 Prawa upadłościowego.
4Art. 586 Kodeksu spółek handlowych.
Artykuł ma charakter informacyjny i odzwierciedla stan prawny na dzień publikacji. Nie stanowi porady prawnej — w konkretnej sprawie decydują dokumenty, terminy i okoliczności.
